intussen

En intussen … bleef het stil.
Het winterweer blijft stokken in de wielen steken: door de vrieskou is het voor onze aannemer voorlopig niet mogelijk om de laatste noodzakelijke details van de ruwbouw afwerken, waardoor ook de volgende werken dreigen op te schuiven. Aangezien geen beterschap te verwachten is voor midden januari, belooft de 2de helft van deze maand een drukke periode te worden …

be.passive (2)

Kort berichtje om te melden dat eerder deze maand het tweede nummer van be.passive verschenen is, het Belgische tijdschrift over passief- en laagenergiebouw.
In dit nummer is er onder meer aandacht voor leven in de 21ste eeuw (het einde van een tijdperk gebaseerd op fossiele brandstoffen en de opgang van transitiesteden); de ambitieuze doelstellingen van Brussel met betrekking tot energiebeleid (mobiliteit en gebouwen), passiefbouw en de invloed hiervan op het comfortgevoel (het belang van temperatuursgradiënten, koudestraling, luchtvochtigheid, …); bouwsystemen bij houtskeletbouw; passiefbouw in Zwitserland en Polen; en het passiefbouwprincipe toegepast op kantoren. Zeker zelf eens bekijken!

ramen opgemeten!

Oef! Na heel wat hindernissen zijn de ramen net voor de vakantie opgemeten. Ze gaan binnenkort bij Sigg in Oostenrijk in productie.

Volgende stappen op weg naar een afgewerkt huis: binnenkort worden de goten voor elektriciteit uitgeslepen en zullen we de ventilatiebuizen plaatsen. In januari worden de sanitaire leidingen gelegd en begint de schrijnwerker aan het houtskelet voor de isolatie. Maar eerst mag het wat minder vriezen …

Een prettig eindejaar aan al onze lezers!

climate change

Die maanden van aanhoudend droog weer konden natuurlijk niet blijven duren, en dus hebben we sinds enkele weken te maken met overvloedige regen (en wind). Het andere uiterste dus; bouwen is meteen minder eenvoudig geworden.
Aangezien we het terrein vlak voor ons huis lichtjes hebben doen afhellen om voldoende zonlicht te kunnen binnenbrengen in de halfondergrondse kinderslaapkamers, heeft zich in deze afzink een heleboel water verzameld. We hebben dan ook een drainage voorzien om het overtollige regenwater te kunnen afvoeren naar de riolering; jammer genoeg was deze nog niet geplaatst … Met alle gevolgen vandien: een paar XPS-isolatieplaten (die stevig verlijmd hadden moeten hangen aan de betonwand) bleken donderdag toch losgeraakt te zijn door het water en waren ‘vrolijk’ rond aan het dobberen voor ons huis …

Maar geen man overboord: het water wordt voorlopig weggepompt met een dompelpompje. Het is nu even wachten op een paar dagen met droger weer zodat de drainagebuizen geplaatst kunnen worden in stabiele grond, waarna we de situatie weer onder controle zouden moeten hebben.

Of onze problemen een direct gevolg zijn van de dreigende klimaatveranderingen door de verhoogde emissie van broeikasgassen, is niet gezegd natuurlijk; ik denk dat we een beetje regen wel gewoon zijn in ons België aan de noordzee … Al zijn de meeste klimaatwetenschappers het er nu wel over eens dat de tijdens de laatste eeuw opgemeten temperatuurtoename en andere klimaatveranderingen geen natuurlijke fluctuaties zijn, maar veroorzaakt door de mens zelf. En dus ook door de mens opgelost zal moeten worden.
Geen tijd te verliezen dus. Hopelijk levert de nakende klimaattop in Kopenhagen iets op.

Toch ook goed nieuws: onze aansluiting op de riolering is een feit. Dit was toch wel even een spannend moment, want doordat de kinderen op hun verdieping een badkamertje zullen hebben (halfondergronds dus), wordt het afvalwater relatief diep afgevoerd. Uiteindelijk bleken we net voldoende overschot te hebben om aan de bovenkant van de riolering aan te sluiten.
Verder ook afgewerkt: de leidingen van de bodemwarmtewisselaar (2x 100 m die voordien al op een diepte van 1.5 tot 2.5 m rondom ons huis waren gelegd) zijn door de kelder gebracht, evenals de leidingen van en naar onze regenwaterput.

ruwbouw na plaatsing dak

Alweer een stapje verder. Ondanks de stormvlagen van dinsdag zijn de mannen van Luc Hermans er toch in geslaagd het dak te plaatsen.
Dit kan niet eenvoudig geweest zijn bij dit weer: toen we dit weekend op de werf passeerden, lagen een deel van de schoren (die de predallen zouden moeten stutten) omver … Maar blijkbaar zijn er geen ongelukken gebeurd (we hebben toch niks gehoord).

Om jullie een idee te geven over hoe de ruwbouw er nu uitziet na het plaatsen van het dak, een paar foto’s van ons huis vanaf de zuid- en en de noordkant.


Beeld van het dak en het hoge zuidraam, vanuit de salon:

Beeld van de bovenverdieping nu het dak er is:

Zicht vanaf het noordraam op de bovenverdieping …

thermische inertie en warmtedoorslag

Voor zover wij weten, maken de meeste tot dusver in België gebouwde passiefhuizen gebruik van houtskeletbouw (HSB). Het grote voordeel hiervan is dat bijna de volledige muurdikte gebruikt kan worden voor isolatie (een voordeel dat meestal wel een beetje tenietgedaan wordt door er een gevelsteen voor te plaatsen …).
Verder is hout op zich ook een ecologisch verantwoord materiaal: een volledig hernieuwbare grondstof die bovendien weinig energie vergt tijdens de verwerking tot bouwmateriaal, en die tevens ook een opslagplaats is van een aanzienlijke hoeveelheid CO2.

Ook wij hebben nog een tijdje HSB overwogen, ook al omdat het bij dit bouwsysteem heel wat gemakkelijker is om aannemers met ervaring in passiefbouw te vinden.
Wat ons er uiteindelijk toch toe bewogen heeft om voor een alternatief bouwsysteem te kiezen, is het feit dat houtskeletwoningen door hun lichte constructie relatief weinig thermische inertie bezitten: in tegenstelling tot wat velen denken, is de grootste uitdaging bij het ontwerpen van een passiefhuis niet zozeer het verwarmen tijdens de winter, maar wel het voorkomen van oververhitting tijdens de warmste zomerdagen.

En hierbij kan thermische inertie helpen. Hoewel er standaard van uitgegaan wordt dat goede zonwering en nachtventilatie (dwz ramen openzetten, dus niet enkel via het ventilatiesysteem) voldoende zijn om het binnenklimaat op een aanvaardbare temperatuur houden, hebben we de voorbije jaren tijdens de bewonerspanels op de passiefhuisbeurs toch verscheidene malen kunnen horen dat dit niet altijd een evidentie blijkt te zijn. Zo blijken de interne warmtelasten (mensen, koken, elektrische toestellen) en mogelijk ook warmtedoorslag tijdens langere zomerse periodes soms te leiden tot situaties waarbij de temperatuur onaangenaam hoog oploopt (>25°C) (zo kan je op warme dagen bv blijkbaar beter geen ovenschotel klaarmaken …).

Thermische inertie (of traagheid) komt er op neer dat een woning niet ogenblikkelijk reageert op veranderde thermische omstandigheden. Thermische inertie is nauw verbonden met de materialen waaruit een woning bestaat. Enerzijds worden materialen gekenmerkt door hun warmtegeleidingscoëfficiënt (de lambda-waarde, in W/mK), die aangeeft hoe goed een materiaal warmte geleidt. Zo hebben isolatiematerialen een heel lage lambda-waarde, terwijl deze bij metalen veel hoger is. Maar anderzijds heb je ook nog de specifieke warmtecapaciteit (de C-waarde, in J/kgK), die een maat is voor het warmtebufferende vermogen van een materiaal: niet elk materiaal vraagt evenveel energie om 1°C in temperatuur te stijgen.

Het warmtebufferende vermogen van de binnen het beschermde volume gebruikte materialen zal daarom bepalen welke thermische inertie een woning heeft. Eenzelfde hoeveelheid opgenomen warmte zal bij een woning met veel thermische massa (steen, beton, …) leiden tot een kleinere toename van de binnentemperatuur dan bij een woning opgebouwd uit een lichte constructie (zoals bij HSB).
Anderzijds kan men op basis van de warmtegeleidingscoëfficiënt van de materialen in de bouwschil ook berekenen hoe groot de warmtetransmissie is tussen de binnen- en buitenkant van een woning (leidend tot warmteverliezen in de winter, en opwarming in de zomer). De specifieke warmtecapaciteit van deze materialen speelt ook hier een rol, en zal (samen met het soortelijk gewicht ervan) bepalen hoe lang het duurt vooraleer deze warmte tot aan de andere kant van de bouwschil geraakt; dit noemt men ook wel de faseverschuiving van een materiaal of bouwdeel. Om warmtedoorslag te vermijden in de zomer, is het daarom belangrijk dat materialen gebruikt worden die een zo hoog mogelijke faseverschuiving geven. Bij HSB wordt net om die reden steeds vaker cellulose gebruikt in plaats van glaswol of rotswol; een massief bouwsysteem met stenen binnenmuur scoort op dit vlak nog een stuk beter.

Samengevat: door materialen met voldoende hoge warmtebufferende eigenschappen binnen het beschermde volume te plaatsen, zal het langer duren vooraleer er warmtedoorslag optreedt doorheen de wanden en dient ook meer warmte toegevoerd of afgevoerd te worden vooraleer het binnen zal opwarmen of afkoelen. Gevolg is dat temperatuurschommelingen van de buitenomgeving veel meer gedempt zullen worden dan in het geval we te maken zouden hebben met een lichte bouwconstructie, en bijgevolg wordt het risico op oververhitting een stuk kleiner.

Vandaar dus onze keuze voor een ‘hybride’ bouwsysteem, een massieve constructie bestaande uit een silicaatsteenmuur met langs buiten een houten kader uit FJI-liggers gevuld met cellulose-isolatie. Zowel silicaatsteen als cellulose hebben een hoog warmtebufferend vermogen en beide scoren ook ecologisch heel goed. Rekening houdende met de betonnen vloeren en het feit dat de onderste verdieping half ondergronds zit, kunnen we wel stellen dat onze woning een hoge thermische inertie heeft, veel hoger dan bij HSB. Hopelijk zien we het positieve effect hier dan ook van tijdens de zomer …

Voorbeelden waarbij gebruik gemaakt wordt van een gelijkaardige constructie kan je onder meer hier vinden:

• Twee voorbeelden op de website van VIBE en in het tijdschrift Wonen met de natuur: 1, 2.
• Op de website van het Passiefhuisplatform: 3.

verhuis

De verhuis belooft nog de moeite te worden. Vanochtend als test al de knutselkast onder handen genomen. Alvast één ding dat onze verhuisdozen niet nodeloos zal verzwaren: Nica’s tuutje! Ze heeft deze week beslist dat het tijd werd om “als een grote zus” te slapen. Chocola van de sint als beloning leek haar een prima vooruitzicht …

‘onze’ gracht

Vlak naast onze bouwgrond ligt een gracht die eigendom is van de stad Lokeren. Deze gracht was volgegroeid met struiken die tot ver over ons bouwterrein helden. Na een mailtje heeft de Technische dienst van de stad Lokeren de gracht volledig vrijgemaakt. Het snoeisel ligt nog langs de kant, maar zal binnenkort opgeruimd worden. Een heel ander zicht, zo een propere gracht. Onze tuin lijkt er ook meteen een stuk groter door.

Bedankt aan de stad voor de snelle opvolging, wij zullen volgend jaar met wat minder tegenzin gemeentebelastingen betalen

opbouw gevel bovengronds

Terwijl de ruwbouw een weekje stil ligt wegens bouwverlof, kijken wij al verder naar het vervolg van de werken. Als alles goed gaat, begint Sammy Darraz over 1-2 weken aan het gevelschrijnwerk. Dit bestaat uit twee delen: de plaatsing van een houten gevelconstructie waarin nadien cellulose-isolatie (dit zijn papiervlokken) geblazen wordt, gevolgd door het aanbrengen van verticale gevelbeplanking in padoek.

De volledige opbouw kan je in de onderstaande figuur zien.

Van binnen naar buiten komen we de volgende bouwdelen tegen:

• de binnenmuur in silicaatsteen (15 cm, lambda 0,92 W/mK);
• een voorhangconstructie opgebouwd uit FJI-liggers (30 cm); de FJI-liggers worden verticaal geplaatst, met een maximale afstand van 60 cm;
• cellulose-isolatie (30 cm, lambda 0,038 W/mK) tussen de FJI-liggers;
• Pavatherm Plus houtvezelplaten (6 cm, lambda 0,045 W/mK), die samen met de FJI-liggers afgesloten compartimenten vormen;
• een luchtspouw (4,4 cm), gevormd door een houten latwerk (eerst verticaal, dan horizontaal);
• verticaal geplaatste gevelbeplanking in padoek (2,2 cm).

Op die manier komen we aan een totale muurdikte van zo’n 57-58 cm. De U-waarde, die een maat is voor de warmteverliezen door dit bouwdeel, zal hiermee op 0,106 W/m2K komen, wat ruim beneden de richtwaarde van 0,15 is.

open klimaathuizen (2)

Dit weekend bezochten we twee passiefwoningen, dankzij het initiatief Open Klimaathuizendagen van de Bond Beter Leefmilieu.

Het huis in Merelbeke is opgebouwd uit Ytongstenen met aan de buitenkant 16 cm Resol-isolatie. Bijverwarming van de woning zal gebeuren door een luchtdichte, speciaal voor passiefwoningen ontworpen, houtkachel. De bouwheer toonde op enkele foto’s dat zowel de horizontale als de verticale voeg van de Ytongstenen zorgvuldig werden dichtgelijmd. Op die manier zorgt het ‘metselwerk’ al voor het grootste deel van de luchtdichtheid. Ook bij ons worden horizontale en verticale voegen verlijmd met behulp van een speciale lijmkam.

De passiefwoning in Ternat is een houtskeletwoning met glaswolisolatie in de compartimenten van de houten FJI-liggers. De bouwheer demonstreerde de akoestische isolatie van het compacttoestel (type Genvex 185) dat zorgt voor warmteterugwinning van de ventilatielucht en warm water.

Ook aan zonwering was gedacht: alle oostelijke en zuidelijke ramen waren voorzien van screens. Een aanzienlijke, maar onontbeerlijke investering om een passiefhuis ook in de zomer leefbaar te houden. Ook wij zullen hieraan de nodige aandacht besteden.

Bedankt aan de bouwheren voor het delen van hun bouwervaringen!